Waarschijnlijk heeft u er al van gehoord, de spraakmakende documentaire over de klimaatsveranderingen. De film liet in België zo een indruk na dat de volledige regering de film ging bekijken. Aangezien dat deze film op een wetenschapspopulariserende manier een cruciaal punt aankaart, dien ik hier toch een woordje over te zeggen.
Ik zal proberen u een (te) beknopt overzicht van de problematiek te geven en even in te gaan op de film.
Global warming of de opwarming van de aarde
Het broeikaseffect. Tien jaar geleden zou men nog zeggen, wablief! Nu, een begrip waar iedereen toch al iets heeft van gehoord. Maar wat is dat beest nu? Wat is het verschil tussen het broeikaseffect en klimaatsveranderingen?
Vreemd genoeg is het begrip reeds bekend uit 1824 en zelfs degelijk bestudeerd in 1896 door de Zweed Svante Arrhenius. Wat houdt het broeikaseffect nu in? De Aardse atmosfeer is samengesteld uit een gamma gassen. Sommige van deze gassen zijn broeikasgassen, de belangrijkste hieronder zijn (in volgorde van belang) waterdamp (H2O), koolstofdioxide (CO2), methaan (CH4) en ozon. Zonnestraling wordt door deze gassen doorgelaten, die zonnestraling wordt binnen de atmosfeer en de Aarde omgezet in warmtestraling. Het is die warmtestraling die voor een groot deel door de broeikasgassen binnen de atmosfeer wordt gehouden. Broeikasgassen zijn dus geen slechte zaak voor de Aarde; integendeel, zij zorgen ervoor dat de Aarde op temperatuur blijft. Dat is het natuurlijk broeikaseffect.
Waarom dan al dat gedoe omwille van dat broeikaseffect kan je denken. Wel er is vastgesteld geweest dat in de laatste honderd jaar het CO2 gehalte in de atmosfeer sterk gestegen is. Aangezien koolfstofdioxide een broeikasgas is, lijkt het ook logisch dat hierdoor de aarde zal opwarmen, met andere woorden ‘global warming’ of ‘de opwarming van de aarde’.
Vanwaar komt die CO2 dan vandaan? Wetenschappelijk bestaat er een consensus dat het gootste deel van deze CO2 afkomstig is van menselijke invloeden. Uitlaatgassen (van autoos, de industrie; maar bijvoorbeeld ook verwarming van gebouwen) en landbouw vormen hier belangrijke bronnen. Vaak heeft de opwarming zelf ook gevolgen betreffende opwarming. Zo zal er meer water verdampen (wat ook een broeikasgas is) of veengebieden verddwijnen waardoor een hoop methaan en koolstofdioxide vrijkomt in de atmosfeer. Op die manier wordt de opwarming nog versterkt.
Klimaatsveranderingen als gevolg van de opwarming.
De Aardse opwarming heeft uiteraard gevolgen. Een verhoogde temperatuur betekend dat het klimaat hierdoor zal beïnvloed worden. Lucht- en oceaanstromingen worden in grote mate beïnvloed door temperatuur. Op hun beurt zullen deze stromingen neerslagspatronen op onze aarde beïnvloeden.
De klimaatsveranderingen kunnen misschien aantrekkelijk lijken, wie wil er nu niet een graadje meer. Maar zij kunnen zware gevolgen hebben. Het klimaat op onze planeet valt in grote lijnen op te delen in klimaatsgordels, denk zo maar aan de tropische gorldel, subtropische gordel, etc. Op hun beurt kan je die gordels opnieuw gaan opdelen in grootschalige klimaten (denk maar aan ons gematigd maritiem klimaat in België). Zo kun je klimaten gaan opdelen tot lokale klimaten en zelfs microklimaten (klimaat op een kleine schaal). Naar gelang die klimaten ga je dus andere leefomstandigheden krijgen, zo kan je je inbeelden dat het leven in een woestijn sterk verschilt met het leven hier in België. Ook vegetaties verschillen van klimaat tot klimaat. Zo ook welke planten je kan telen zal sterk verschillen tussen klimaten.
Gevolgen die een klimaatsverandering inhouden
Zoals reeds aangehaald zal het klimaat de leefomstandigheden bepalen op een bepaalde plaats. Wanneer dat klimaat verandert, veranderen de leefomstandigheden mee. Dat heeft uiteraard een groot gevolg op het leven op deze planeet. Zo zijn er talrijke wetenschappelijke studies die aantonen dat bepaalde soorten uitsgestorven zijn om met uitsterven bedreigd omdat hun leefomgeving verdwijnt door een veranderend klimaat.
De klimaatsveranderingen heb ik in eigen onderzoek ook duidelijk kunnen waarnemen in de broeddata van vogels. Wij zien duidelijke patronen van vogels die steeds vroeger beginnen broeden (zo broedt de koolmees ongeveer een maand vroeger in vergelijking met de jaren tachtig).
Ook op de mens zullen de klimaatsveranderingen belangrijke gevolgen hebben. Zo merkt men in Europa al een verdubbeling van de kosten door natuurrampen in de laatste tien jaar. We zien meer en vooral krachtigere orkanen de kop opsteken. Zo bestaat er een vrij grote wetenschappelijke consensus dat orkaan Katrina zo krachtig was door de klimaatsveranderingen.
Belangrijk om te onthouden is dat door de klimaatsveranderingen ook vegetatieveranderingen zullen optreden. Dat kan vrij zware gevolgen hebben voor de landbouw. In de laatste jaren merken we reeds dat de landbouw het in verschillende delen van de wereld steeds slechter doet.
Ten slotte zal door de opwarming van de aarde ook de ijskappen op onze planeet kleiner worden, een fenomeen dat reeds zeer goed waarneembaar is bij gletsjers. De dikte van het noordpoolijs is reeds met 40% afgenomen. Minder ijs betekent meer water. Kustlijnen over de ganse wereld worden bijgevolg bedreigd door de klimaatsveranderingen.
De film: An inconvenient truth
De film gemaakt door Davis Guggenheim toont een multimediapresentatie van oud presidentskandidaat Al Gore. Hierin legt hij op een wetenschappelijk correcte manier uit hoe de vork nu eigenlijk in de steel zit. Verassend is dat in de prent gegevens worden gebruikt die slechts een paar weken geleden gepubliceerd zijn in spraakmakende tijdschriften als Nature of Science.
Hij brengt de klimaatsproblematiek op een duidelijke en overzichtelijke manier naar voor, zonder te profetisch over te komen. Al Gore mag dan wel een policus zijn, maar uiteindelijk beperkt hij zich voornamelijk tot feiten. In de film worden er wel pijlen geschoten naar de administratie Bush, maar het is ook geheim dat die administratie zich niet echt bekommerd om de klimaatsveranderingen.
De recenties over deze film waren dan ook positief. Zo schrijft de New YorkTimes “As unsettling as it can be, it is also intelectually exhilarating, and, like any good piece of pedagogy, whets the apitite for further study.”
Mijn persoonlijke mening sluit hierbij aan. Ik was verrast door deze film, het is een mooi staaltje van wetenschap brengen op een algemeen aanvaardbaar niveau. Het is een absolute aanrader, ik zou in mijn enthousiasme zelfs zeggen een morele plicht om deze film te bekijken. Verdere informatie over de film kan u altijd vinden op http://www.climatecrisis.net.
Informatie over klimaatsveranderingen kan u vinden op http://www.ipcc.ch, de site van het intergovermental panel for on climate change, een oprichting van de Verenigde Naties.
Hi Xavier,
Bestaat er onweerlegbaar bewijs voor een causaal verband tussen de industrialisatie en de klimaatsveranderingen? I.e. in welke mate is de mens verantwoordelijk vs. er is een andere, natuurlijke oorzaak die een veel grotere invloed heeft dan CO2 uitstoot veroorzaakt door de mens? Er zijn namelijk continu klimaatsveranderingen en deze hebben altijd plaatsgevonden in het verleden. Dit bewijs heb ik in geen enkel artikel in de pers gevonden totnogtoe.
Geplaatst door: Jan | 13-12-06 om 12:42