Standpunt Antwerpen

Een typisch Antwerps jaar

Voor deze laatste column van 2008 heb ik de kranten nog eens doorgenomen. Daarbij viel het me vooral op hoe vluchtig hete hangijzers kunnen zijn. De eerste maanden van het bijna voorbije jaar waren verhitte discussies over de hoofddoeken en de vuile straten bijna dagelijks in het nieuws, na de zomer was de Antwerpenaar die thema’s beu en maakte hij zich liever druk over de Oosterweelverbinding, het voetbalstadion en de economische crisis. De enige constante is dat Antwerpen onophoudelijk het toneel moet of wil zijn van een of ander debat. Typisch.

Toch werd dat debat minder dan in voorgaande jaren uitgevochten in de politieke arena. Terwijl de zittingen van de gemeenteraad dit jaar vaak slaapverwekkend waren, stond in de loop van 2008 de Antwerpse burger zelf op. Het begon eind februari met de nieuwe koepelbeweging Antwerpen in Actie, die protest aantekende tegen de manier waarop het stadsbestuur met de bewonersgroepen omgaat. Het burgerprotest kwam in een stroomversnelling na de oprichting in maart van de vzw Ademloos, die samen met stRaten-generaal de fundamenten van het BAM-plan voor de Oosterweelverbinding begon om te zagen. En onlangs nog aanschouwden we de geboorte van een nieuwe actiegroep die zich verzet tegen het plan om het Stadspark te moderniseren. Burgemeester en schepenen kregen in het najaar ook nog weerwerk van het eigen stadspersoneel, dat herhaaldelijk korte stakingsacties organiseerde.

Was 2008 dan zo’n slecht jaar voor Antwerpen? Zeker niet. In het afvalbeleid bijvoorbeeld werd veel vooruitgang geboekt, in die mate zelfs dat de stad Den Haag haar beleid nu spiegelt aan het Antwerpse. Ook voor de stadsvernieuwing gebeurden er fraaie dingen, vooral in het noorden, waar het hele gebied van het Eilandje tot aan het gloednieuwe park Spoor Noord aan een ware metamorfose begon. De Antwerpse stadsontwikkeling liep zelfs dermate in de kijker dat schepen Ludo Van Campenhout een drietal prestigieuze prijzen in ontvangst mocht nemen.

Maar er hangen ook donkere wolken boven de Antwerpse hemel. De diamantsector verkeert in een crisis, mede als gevolg van een aantal onderzoeken naar frauduleuze praktijken. Gelukkig deed de haven, die andere pijler onder de stedelijke en Vlaamse economie, het zeker in de eerste helft van het jaar schitterend. Mei was zelfs een historische recordmaand. Het aangelegde spaarpotje kan goed dienen om de gevolgen van de crisis op te vangen, want het is duidelijk dat de haven magere maanden - of jaren - tegemoet gaat.

Ook op sociaal vlak mogen we onze ogen niet sluiten voor de problemen van de grote stad. Twintig procent van de bevolking leeft onder de armoedegrens, vijfhonderd kinderen zijn in geen enkele school ingeschreven en zeshonderd jongeren bevolken de wachtlijsten van de bijzondere jeugdzorg. Steeds meer mensen kloppen aan bij het OCMW, dat vreest voor een financieel tekort. Sombere vooruitzichten, zeker in het huidige economische klimaat.

2009, het derde jaar onder het bewind van de ploeg Janssens-II, wordt dus zeker geen sabbatjaar. Gelukkig is er ook heel wat om naar uit te kijken. Zoals definitieve beslissingen over de Oosterweelverbinding en het nieuwe voetbalstadion. Maar ook de oplevering van het MAS, de tweede helft van park Spoor Noord en een nieuwe versnelling in het plan voor de ambitieuze heraanleg van de Scheldekaaien.

We wensen u en Antwerpen een gezond, gelukkig en sprankelend 2009!

door Lex Moolenaar

Als musea sluiten kan MAS maar beter goed zijn

Wie nog eens naar het Scheepvaartmuseum in Antwerpen wilde gaan, kon er zondag voor de laatste keer terecht. Het museum in het Steen sloot afgelopen weekeinde af met een afscheidsfeest en dan is het onherroepelijk gedaan. De volgende maanden zal het museum vooral dienst doen als depot van de eigen collectie en wordt een aantal stukken klaargemaakt en verpakt voor de grote verhuizing naar het Museum aan de Stroom (MAS), dat in 2010 de deuren opent. In dat hypermodern en futuristisch ogend museum aan het Bonapartedok wordt tegen die tijd het verhaal van de stad vertelt. De verwachtingen zijn hooggespannen. Dat spreekt voor zich.

Niet alleen het Scheepvaartmuseum houdt op te bestaan. Eerder ging het Volkskundemuseum in de Gildekamersstraat dicht en over afzienbare tijd volgt ook het Etnografisch museum aan de Suikerrui. In een stad waar al decennia een gezapig museumbeleid wordt gevoerd, is dit wel even schrikken. De sluiting van het Volkskundemuseum leidde links en rechts tot tandengeknars. Het begin van het einde van het Scheepvaartmuseum was voor sommige vaste bezoekers zelfs een actiecomité waard, dat overigens niet echt veel bijval heeft gekregen.

Of deze musea open hadden moeten blijven, zal altijd wel stof voor discussie blijven. Maar ook de vaste bezoekers en protagonisten van deze cultuurhuizen kunnen er niet omheen dat de aanpak en de presentatie in de gesloten musea niet meer van deze tijd zijn of waren. Wie af en toe ook eens in het buitenland een museum binnenstapt, weet dat het anders kan. Op voorhand concluderen dat ons erfgoed naar de haaien gaat, zoals sommige mensen verontwaardigd zeggen, lijkt ons nogal voorbarig en hopelijk ook totaal onterecht.

Het stadsbestuur, en niet in het minst de Antwerpse schepen van Cultuur Philip Heylen (CD&V), heeft de belangrijke taak om dit wantrouwen, dat bij een deel van de bevolking aanwezig is, weg te nemen. Want pas als zal blijken dat het MAS niet alleen een prachtig staaltje van moderne architectuur is, maar ook als museum aantrekkelijk, prikkelend en vernieuwend is, zullen mensen vergeten dat het ooit anders en niet noodzakelijk beter was. De Antwerpse cultuurbonzen moeten zich geen illusies maken. Alleen het beste zal goed genoeg zijn voor de Antwerpenaar.

Ook bij de voorstanders van het MAS, en dat zijn er gelukkig veel, zijn de verwachtingen hooggespannen. Voorlopig lekt er over de invulling van het MAS bitter weinig uit. Het gebouw zal gevuld worden met de bestaande collecties, alleen de presentatie zal een stuk moderner tot zelfs spectaculair zijn zo wordt gezegd. We hebben er alle begrip voor dat de samenstellers eerst resultaten willen voor ze naar de bevolking stappen, maar het blijft wel heel erg stil. Als er al eens iets gezegd wordt over de invulling van het MAS, klinkt het vaak dat niet alle neuzen in dezelfde richting staan en dat vinden we niet zo’n goed nieuws.

Het meest opmerkelijk is dat het MAS ook de collectie Dora Janssens zal laten zien. Precolumbiaanse kunst in een museum dat het verhaal van Antwerpen gaat vertellen. Geef toe, het is niet vanzelfsprekend en ruikt een beetje naar “als we het maar vol krijgen”. Dat de collectie Janssens tot één van de meest complete en mooiste ter wereld behoort, doet hier even niet ter zake. Het blijft een vreemde eend in de bijt. Enfin, we zijn altijd warme voorstanders geweest van het MAS en dat blijft zo. Het is een baken van de moderne stad in het oude havengebied en dat alleen al is het bekijken waard. Maar pas als de Antwerpenaars er in 2010 ook vol verwondering buiten komen is het verhaal echt volledig.

door Patrick VAN DE PERRE

Heropleving Katelijnestraat is goed voor iedereen

Mechelen heeft een mooi kerstcadeau in petto voor de bewoners en handelaars van de Sint-Katelijnestraat. Om de verloedering van de straat een halt toe te roepen, onderneemt de stad zelf actie. Ze koopt panden op, renoveert ze en brengt ze weer op de markt.

’Eindelijk’, hoor ik u al denken. Menig Mechelaar is het erover eens dat een initiatief geen moment te vroeg komt, want vandaag is het niet bepaald een entree om trots op te zijn. In nauwelijks tien jaar tijd is ze praktisch leeggelopen. Nochtans is het wel de straat waar toeristen en kooplustigen langsrijden om even later parking Grote Markt in te duiken. Als visitekaartje kan dat tellen, en het is toe te juichen dat er eindelijk iets gebeurt.

Over de Katelijnestraat is de voorbije jaren veel gezegd en geschreven. Investeerders die kantoren bouwen, zouden met hun miljoenen winst mee een duit in het zakje doen. Veel heeft de Mechelaar daar niet van gezien. Dat de stad nu zelf op zo’n grote schaal voor projectontwikkelaar speelt, lijkt misschien niet meteen haar kerntaak. Wedden dat wij daar binnenkort anders over denken als deze operatie schoonmaak achter de rug is?

Bij de heropleving van de Katelijnestraat is heel de stad gebaat. Het is namelijk de poort naar al het mooie dat er vandaag al achter ligt. Daar waar de stadsvernieuwing haar werk al heeft gedaan, of waar ze volop in ontwikkeling is: Lamot, Het Loretteklooster, Het Clarenhof en niet het minst de Grote Markt.

door Sven VAN HAEZENDONCK

Overdreven behoudsgezindheid remt stad af

Het Antwerpse Stadspark wordt het nieuwe strijdtoneel voor de bewoners die bezorgd zijn om het erfgoed en het stadsbestuur. Volgend jaar is het 14 hectare grote groene hart 140 jaar oud. Het stadsbestuur maakt 2,5 miljoen euro vrij voor de heraanleg van het park tegen 2012. Het historische park zou worden omgevormd tot een hedendaags park met meer sporttereinen.

Dit laatste doet bij enkelen de nekharen rechtstaan. Ze verenigden zich in het comité ’Bescherm het Historisch Stadspark van Antwerpen’ met duidelijke eisen. Het park dient om zijn cultuurhistorische, esthetische en botanische waarde te worden beschermd. Extra sportinfrastructuur wordt van de hand gewezen. Er mogen geen bomen worden gerooid om de veiligheid te verhogen. Het comité pleit voor hekken en een sluitingsuur. Het park moet een familiepark blijven.

Ik begrijp deze conservatieve reflex. Verandering maakt je onzeker. Deze gevoelens spelen ook mee bij ingrepen in het Antwerpse straatbeeld. Zo mis ik de krantenkiosken op de Leien. Ik herinner mij hoe een hand mij een snoepje toereikte van tussen de kranten en de tijdschriften in het gietijzeren torentje. Ondanks het protest verdwenen de Koninklijke Stapelhuizen aan de Noorderplaats. Het scheelde niet veel of mensen hadden de noodbrug aan de Leien bezet om hem te beschermen.

Aan het Internationaal Zeemanshuis is de strijd voor het behoud nog volop bezig. Alleen dreigen de actievoerders het pleit te verliezen. Enkele maanden geleden besliste de Raad van State dat het gebouw mag worden gesloopt. Het Zeemanshuis maakt plaats voor nieuwbouwwoningen, een theaterzaal en een maritiem hotel.

Ik begrijp echt wel de bekommernis van al die mensen die opkomen voor het Antwerpse erfgoed. Wie zijn verleden vergeet, vergeet niet alleen wie hij vandaag is, maar ook wie hij wil worden. Bovendien hangen aan sommige gebouwen of plekken belangrijke gebeurtenissen, personen of herinneringen vast. Maar als we deze maatstaf hanteren, dan mag er geen enkele steen meer worden omgedraaid in Antwerpen. Moeten we dan ook het bloemperk beschermen waarin mogelijk dEUS-zanger Tom Barman ooit eens plaste? Beschermen we een café omdat het ooit werd uitgebaat door de ouders van een Antwerpse schepen?

Het verbaast mij hoe conservatief sommige Antwerpenaars zijn rond stadsontwikkeling. Hoe zeer ik ook word overvallen door nostalgische gevoelens bij foto’s uit de oude doos, toch ben ik blij dat sommige gebouwen plaats maakten voor nieuwe monumenten. Ik wil niet in een museum wonen. Geef mij een metropool die geen schrik heeft van vernieuwing.

Voor sommige stadsgenoten gaat het blijkbaar allemaal te snel. Door op de rem te staan, winnen we tijd om na te denken. Ook de politici kunnen dan even stilstaan bij hun beleidskeuzes. Sommige beleidsvoerders laten zich wel eens leiden door hun ambitie om een voetafdruk achter te laten in de geschiedenis. De meest zichtbare manier is bijvoorbeeld de bouw van een voetbalstadion of de aanleg van een park. Het is een menselijke reflex, maar niet steeds het meest maatschappelijk wenselijke. Een goed publiek debat brengt dan snel de echte agenda van het beleid aan de oppervlakte.

Maar op het einde van de dag moeten we de overdreven behoudsgezindheid en de persoonlijke ambities opzij zetten. Anders geraken we met deze stad niet vooruit.

door Sascha VAN WIELE

Federale crisis treft ook regio

Terwijl Brussel gisteren op z’n kop stond door de perikelen rond Yves Leterme, blijkt dezer dagen in verschillende dossiers dat ook Antwerpen te lijden heeft onder het moeizame functioneren van de federale regering.

Jonge moslims moeten doorgroeien

Moeten moskeeën kunnen worden erkend door de overheid, zodat ze in aanmerking komen voor overheidssteun en een loon voor de imams? Die vraag leidde in het verleden vaak tot verhitte politieke debatten.

Nieuwe slechterik in stadionsoap?

In het feuilleton over het nieuwe voetbalstadion is een nieuwe hoofdrolspeler opgedoken. Projectontwikkelaar Patrick Vanoppen uit Herent biedt het stadsbestuur aan om ’gratis’ een stadion voor 25.000 toeschouwers te bouwen op Petroleum Zuid (IPZ).

Solden in Antwerpse parking

De parking onder de Nationale Bank, in het verlengde van de nieuwe Leientunnels, opent zaterdag eindelijk de barelen. Eindelijk, want de bouw ervan liep vertraging op omdat er een stuk van de oude stadsomwalling werd opgegraven en omdat die archeologische vondst moest worden beschermd.

Er zijn geen stille nachten meer

Morgen start ’Feest in ’t Stad’, het officiële eindejaarsprogramma van de stad Antwerpen. Om 15.35 uur arriveert de Kerstman in het Centraal Station. De populaire Lap begint dan aan een lange mars richting Grote Markt, terwijl hij overal de feestverlichting aansteekt. Vanaf morgen kan de liefhebber ook terecht bij een aantal kerstattracties. Op de Scheldekaaien staan Europa’s grootste verplaatsbare reuzenrad, een overdekt kerstdorp en vanaf tweede kerstdag ook een indoor winterkermis. Daarnaast is er dit jaar niet één, maar zijn er zelfs twee ijspistes. En het nieuwjaarsvuurwerk wordt dit jaar ook op Linkeroever muzikaal begeleid.

Onrecht tegen een tramchauffeur

In de bittere kou blokkeerden busen tramchauffeurs gisteren het Koningin Astridplein. Ze kwamen op voor een collega die veroordeeld is tot een zware straf omdat hij twee jaar geleden een dodelijk ongeval zou hebben veroorzaakt. Wij zijn het lang niet altijd eens met protest- en vakbondsacties, maar ditmaal geven we de chauffeurs onze volle steun.