Nachtburgemeester

Jury

Ik kreeg een telefoontje uit Denderleeuw. Of ik het zou zien zitten om erejurylid te komen spelen voor een nogal onooglijk rockconcours in een jeugdhuis aldaar. Eerlijk wezen, lezers: wie van jullie weet Denderleeuw op de kaart aan te duiden? Deze landelijke maar dichtbevolkte, Oost- Vlaamse gemeente kent een wat macaber imago vanwege haar weinig welriekende vilbeluik. Bovendien is Denderleeuw pas in het nieuws gekomen door toedoen van enkele grafschenners, ook dat nog. Mijn schrik won het echter niet van mijn voorliefde voor jeugdhuizen in het algemeen.

Die situeren zich, en daar houd ik van, permanent op het kruispunt van nutteloos deprimerend en creatief prikkelend. Zoals in het Belgische Koninkrijk alles mooi lelijk is, en niet andersom. Achteraf gesteld: ik had die job beter geweigerd.

Als de hel bestaat, dan weerklinkt er in de inkomhal daarvan een vijfduizend jaar durende soundcheck. Toch een gek fenomeen: op alle muziekoptredens van tegenwoordig draagt iedereen gratis uitgedeelde oordopjes, zowel de performers als het publiek en zelfs de geluidstechnici.

Waar zijn wij mee bezig? Wat die voorbije marathon echter zo huiveringwekkend maakte, was nu juist die plicht om hier te gaan uitmaken wie de prijs verdiende. In sportwedstrijden stel je vast wie er het hoogst kan springen, punt uit (behalve met een Maradona op het veld, dan duurt de discussie op de kop af twintig jaar). Hoe bepaal je echter wie er de mooiste muziek speelt? Gedenk hoe dEUS destijds mooi naast de prijzen van de Rock Rally greep. Al trachten diezelfde critici van toen dit alsnog te verdonkeremanen met watervallen van overdreven loftuitingen nadien. Beter had, meteen na dit débacle, die jury zichzelf opgedoekt. Waar is nog de geloofwaardigheid?

Neen, wat ben ik toch een softie! En het ergst was dat alle deelnemers verzocht werden, te blijven rondhangen tot de bekendmaking van onze uitslag. Nooit voelde jullie Nachtburgemeester zich zo schuldig als toen hij, rond drie uur ’s nachts, bij een gedoofde kachel, die moegeplaagde oude mensen nog altijd zag zitten, die de moeder en vader waren van die allereerste zangeres, van wie we heimelijk nochtans al hadden uitgedokterd dat ze toch nooit zou winnen. Er is maar één ding nog meer vernederend dan gejureerd worden, en dat is, inderdaad, zelf jury spelen. Met enige trots mag ik merken, allergisch te zijn voor macht. Al ging het dan maar om een prijs van 270 euro. Wat voor knarsende wroeginggevoelens moeten er niet worden doorstaan door al die arme cultuurfunctionarissen, die beslissen moeten wie er overheidssubsidies krijgt en wie niet...

De geheimzinnige VRT

Wat een ironie dat de schandalen rond Fientje Moerman gelijktijdig aan het oppervlak komen als de contracten van Woestijnvis. Juist zoals Moerman haar klokkenluider uit zijn ambt ontsloeg, en daarmee de bal tegen zichzelf juist extra aan het rollen bracht, precies derwijze heeft ook de VRT zijn voornaamste verdachtmakingen aan zichzelf te danken.

Hoewel de VRT-top laat weten dat zijn contract met Woestijnvis “niets bevat dat het daglicht niet mag zien”, toch verklaart hij, in strijd daarmee, dat degene die de informatie heeft gelekt, “daar zwaar voor zal boeten”. Als een openbare omroep legaal contracten mag afsluiten waarbij geheimhouding zo erg een vereiste is, dat hij op eigen houtje zijn klokkenluider publiekelijk mag afdreigen, in dat geval betaal ik voortaan mijn belastingen niet meer. Ik wil niet medeplichtig zijn.

Het is bij deze ondemocratische attitude dat het schoentje knelt.

En niet bij die geldbedragen op zich. Of we die vreemd moeten vinden of niet, daar kan tot uit den treure over gediscussieerd worden op café. Al hoeven verdedigers niet al te gretig naar buitenlandse budgetten te verwijzen. Ook het aantal Belgische belastingbetalers is nu eenmaal, vergeleken bij Engeland of Duitsland, peanuts.

Evenmin hoeft men te sabelen met het argument “wij leveren tenminste kwaliteit!” Dat suggereert immers nogal expliciet dat je met beperkter middelen per definitie rommel zou voortbrengen.

En dat weiger ik te geloven. Kijk naar De Keien Van De Wetstraat: drie pratende hoofden zonder een minste voorbedachte franje, maar wel het spannendste televisieprogramma van het ogenblik. Al dien ik te bekennen dat ik ook wel een beetje verliefd ben op Kathleen Cools…

En wat te denken van dat zogenaamde bonusgeld, dat wordt overgemaakt telkens wanneer Woestijnvis de kijkcijfer top tien haalt? Een volstrekt banale pensenkermis, veroorzaakt door de belangenvermengingen van sommige bedrijven, dat zeker. Maar de grote schuldige hier is Jan Met De Pet zelf. Zolang die niet, als consument, in staking gaat, maar blijft en blijft slikken wat de televisie hem opdist, net zolang zou de VRT er juist goed aan doen, zijn monstercontracten, in plaats van ze te verbergen, als affiches overal op de muren aan te plakken.

Zoals wij blijven stemmen op politici die niet kunnen regeren, zo blijven wij er ook met graagte juist voor betalen om de gemiddelde BV tien keer meer te doen verdienen dan een kruidenier of een verpleegster. Wij kicken daar juist op, het maakt deel uit van het magisch aureool van de BV.

Van Themsche

Hugo Camps, meteen na Lex Moolenaar en Kaat Vrancken nochtans mijn lievelingscolumnist, schreef vorige week over zijn aanwezigheid op het proces tegen Hans Van Themsche. Ter besluit van zijn stukje acht hij het noodzakelijk zijn moreel superieure wijsvinger expliciet naar Bart De Wever te verheffen:“Wedden dat Bart De Wever, die in de media zo graag te koop loopt met zijn drie kinderen, dit proces hier vandaag geen vijf minuten indachtig is geweest?”

Ik begrijp deze associatie niet en bovendien lijkt ze mij beneden alle peil. Als Minister van Openbare Werken Hilde Crevits het niet kan laten om in het parlement, tijdens een hoogdringend debat over de levensgevaarlijke E313, voor het oog van de camera onafgebroken te zitten giechelen en zelfs schaterlachen, dan is dat wraakroepend; het bloed van onze verkeersslachtoffers druppelt daar immers van het plafond. Maar wat heeft Bart De Wever met het drama rond Van Temsche te maken? Wat komen zijn kinderen erbij zien? En wat als zij dat proces nu eens wél indachtig waren, urenlang zelfs? Waarvoor wil Camps eigenlijk wedden? Een bak Duvel?

In nog een andere krant maakt mijn vriend Tom Naegels het evenzo bont. Vreemd zelfs dat hij niet werd teruggefloten. Hij zal iedere dag op het proces aanwezig zijn, zo stelt hij dapper, omdat hij deze moord erg fascinerend vindt. Zijn argumenten steken elkaar naar de loef qua weerzinwekkendheid.

Moorden met een revolver vindt hij fascinerender dan die met een dolk of een mes. Bovendien, zo gaat hij voort, zit er een roman in; in het verleden, zo schrijft hij, hebben dergelijke moorden meermaals tot een zeer goede film geleid. Wat mij niet fascinerend lijkt, zo dacht ik, maar eerder gewoon deprimerend. Geleden sinds elf september dat mijn tenen nog eens zo erg krulden: met name toen kunstenaar Wim Delvoye grijnslachend stelde, met op de achtergrond het kersvers smeulende Ground Zero:“Terrorisme is mediageniek!”

Uiteraard houdt het proces tegen Van Themsche ons bezig, zodat er wel over moét worden bericht. Lastig is echter dat er bitter weinig zinvols over te zeggen valt. Naar men volhoudt, is deze rechtszaak nuttig om een collectief trauma te verwerken.

Daar wil ik in geloven, maar laat ons er dan absoluut geen Hollywood van maken. En laat ons dan ook niet gaan mikken op de twee of drie of vier kinderen van eender welke politicus. Laat ons - dat lijkt mij al moeilijk genoeg - blijven en blijven op zoek gaan naar het juiste woord voor verdriet, en meer niet.

Verboden voor te lezen

’Jouw broer is een genie’, schreef de romanticus Victor Hugo eens aan zijn zus. Wellicht heeft Bart De Wever de voorbije week een soortgelijke brief willen opstellen, daartoe aangepord door die waterval van al haar verschijningen in alle kranten. Wie zat hierop te wachten? Beelden die wat later, qua misplaatstheid, alleen werden voorbijgestoken, zij het in ruime mate, door de fotografische portretten van de wapenhandelaar bij wie Hans Van Temsche zijn karabijn aankocht. Volgens recente statistieken haalt bijna zestig procent van de Vlaamse bevolking zijn informatie nog maar alleen uit beelden, maar die beelden zijn dus onzinnig. Beeldcultuur is een contradictio in terminis geworden.

En wat te doen als wij het in de media even niet meer willen aanzien? We zouden een inhaalbeweging kunnen maken op het front van pas verschenen dvd’s, hét walhalla van beeldcultuur.

Ook hier is een waarschuwing op zijn plaats. Fassbinders al te zeer bejubelde serie Berlin Alexanderplatz ontaardt in een oeverloze epiloog van langer dan een uur, waarin personages uit de jaren ‘30 kennelijk opeens liedjes meezingen uit de jaren ’60.

Wat het lichtere entertainment betreft, kan een normaal kijker in de recente superheldenfilm 300 weinig anders zien dan, nog maar eens, onversaagd Amerikaans militarisme.

Waarom anders een anderhalf uurlang vrijwillig blijven volgen hoe driehonderd in Hollywood opgeleide Spartanen triljoenen en triljoenen Perzen afslachten, in naam van trouw en eer?

Gelukkig: binnenkort kan men zijn ogen écht sluiten. Nog een paar keer gaan slapen en Stichting Lezen organiseert zijn jaarlijkse Voorleesweek. En in afwachting daarvan kunnen we nu al achteroverleunen bij de inmiddels bijna veertig cd’s die het Vlaams-Nederlands Huis publiceert: de almaar populairdere Radioboeken, met als hoogtepunten de heerlijke, aristocratisch sprekende Benno Barnard en de vinnige, grappig lispelende Naima Albdiouni. Ja, in lelijke tijden is voorlezen een grote kunst! En toch, de stiel schijnt te worden geboycot tegenwoordig.

Günter Walraff wil in een Keulse moskee de Duivelsverzen van Rushdie gaan voorlezen, maar hij mag niet. In eigen land verklaarde parlementsvoorzitster Marleen Vanderpoorten het nieuwe jaar voor geopend, maar niet zonder eerst uitdrukkelijk een verbod in te stellen op het gebruik van spiekbriefjes.

Een regel die meteen door vrijwel alle sprekers met de voeten werd getreden, wat ook geen wonder heet, als je nagaat dat Vanderpoorten zelf haar voorleesverbod niet uitsprak, maar voorlas… Ja, er is dus wel nog hoop…